Pierwszą misją pokojową była powołana w 1948 roku na Bliskim Wschodzie Organizacja NZ ds. Nadzorowania Rozejmu (UNTSO). Od tamtej pory zostało utworzonych pięćdziesiąt sześć (56) operacji pokojowych ONZ, w których wzięło udział ponad 750 tys. osób personelu wojskowego, policyjnego oraz cywilnego, pochodzących z ponad 110 krajów.

Zadania uczestników misji pokojowych:
? szkolenia i restrukturyzacja miejscowych sił policyjnych,
? rozminowywanie,
? przeprowadzanie wyborów,
? udzielanie pomocy dla uchodźców,
? monitorowanie przestrzegania praw człowieka,
? nadzorowanie struktur rządowych oraz demobilizacja, reintegracja kombatantów,
? promowanie tworzenia demokratycznych instytucji i rozwoju gospodarczego.

Karta NZ przewiduje, że w celu utrzymywania pokoju i bezpieczeństwa na świecie, wszystkie państwa członkowskie ONZ winny użyczyć organizacji niezbędnych sił zbrojnych i infrastruktury. Rada Bezpieczeństwa ONZ powołuje misje pokojowe oraz określa ich charakter i zadania poprzez m.in. nadanie mandatu. Kierownictwo nad zarządzaniem misją pokojową sprawuje Sekretarz Generalny ONZ, który składa Radzie raporty o przebiegu misji oraz wyznacza Specjalnego Przedstawiciela sprawującego kontrolę bezpośrednio na miejscu misji. Dodatkowo misje wspiera utworzony w 1992 roku Departament Misji Pokojowych ONZ (DPKO).

Idea misji pokojowych ONZ zakłada, że jej oddziały nie powinny być uzbrojone, mogą posiadać tylko lekką broń i używać siły jedynie w obronie własnej.

Dla każdej misji ustalany jest budżet, z którego opłacany jest personel i całe zaplecze. Wydatki związane z udziałem kontyngentów policyjnych poza granicami państwa finansowane są z budżetu państwa, w części ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Jeśli środki finansowe na ten cel nie zostały uwzględnione w wymienionym budżecie, zapewnia je Rada Ministrów (art. 145g Ustawy o Policji z dn. 06.04.1990 r. - z póź. zm.). Dysponentem tych środków, bezpośrednio realizującym wydatki, jest Komendant Główny Policji. W konsekwencji obsługę finansową działania kontyngentu policyjnego poza granicami państwa prowadzi Komenda Główna Policji.

Rola misji pokojowych:
1) Utrzymywanie pokoju (peacekeeping) ? instrument Organizacji Narodów Zjednoczonych pozostający do dyspozycji społeczności międzynarodowej. Wyraża się w stosowaniu zbiorowych środków dla zapobiegania oraz usuwania zagrożeń i naruszeń pokoju, a także tłumienia wszelkich aktów agresji (zgodnie z art. 1 Karty Narodów Zjednoczonych celem działalności ONZ jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa).

2) Tworzenie pokoju (peacemaking) - polega na skłonieniu dyplomatycznymi metodami stron konfliktu do zaprzestania działań wojennych oraz wynegocjowaniu pokojowego rozstrzygnięcia sporu. ONZ może zareagować tylko i wyłącznie za zgodą stron konfliktu. Operacja pokojowa rozpoczyna się w chwili powstania sytuacji kryzysowej, natomiast arbitraż może się zacząć na długo przed nią.

3) Budowanie pokoju (peacebuilding) - polega na podejmowaniu akcji mających na celu uniemożliwienie ponownego powstania sytuacji konfliktowej oraz dążeniu do umocnienia pokoju, m. in. poprzez działania na polu militarnym (m.in. rozbrojenie, demobilizacja, niszczenie broni).

Budowanie pokoju obejmuje również repatriację uchodźców, opiekę nad dziećmi poszkodowanymi przez konflikt, organizowanie instytucji prawno - rządowych, przeprowadzanie reform oraz wyborów, kontrolę nad przestrzeganiem praw człowieka, usprawnianie aparatu wewnętrznego, sądownictwa i policji, a także odbudowywanie gospodarki kraju uwikłanego w konflikt.

Podział misji pokojowych:

Misje pokojowe dzielą się na 2 kategorie:

1) wojskowe misje obserwacyjne:
- skład: nieuzbrojeni oficerowie,
- zadania: monitorowanie zawieszenia broni i odwrotu wojsk oraz patrolowanie granic i stref zdemilitaryzowanych,

2) siły pokojowe:
- skład: utworzone z narodowych kontyngentów wojskowych zaangażowanych do pełnienia zadań podobnych jak obserwatorzy wojskowi, stanowią często strefę buforową między stronami konfliktu,
- zadania: powoływane generalnie w celu przeprowadzenia konkretnych operacji pokojowych; stanowią - dla państw w nich uczestniczących, nieprzymusowy instrument kontroli konfliktów zbrojnych.

Od 1948 r. do 2003 r. w operacjach pokojowych śmierć poniosło 1 810 osób. Obecnie działa 13 misji, które rozmieszczone są w Afryce, Azji, na Bliskim Wschodzie oraz w Europie.

DZIAŁALNOŚĆ POLSKICH KONTYNGENTÓW POLICYJNYCH

Historia

Polska Policja uczestniczy w operacjach pokojowych Narodów Zjednoczonych od 27 marca 1992 roku. 30 polskich policjantów wzięło wówczas udział po raz pierwszy w misji UNPROFOR (United Nations Protection Force) na terenach byłej Jugosławii.

Ich podstawowymi zadaniami były:
? obserwacja oraz inspekcja miejscowego wymiaru sprawiedliwości i policji,
? szkolenia kadr organów ścigania,
? doradztwo w zakresie bezpieczeństwa i porządku publicznego,
? prowadzenie specjalistycznych szkoleń na temat handlu narkotykami, handlu ?żywym towarem? i innych form przestępczości zorganizowanej.

Polscy policjanci dotychczas pełnili służbę pod auspicjami:

1) Organizacji Narodów Zjednoczonych:
? UNPROFOR - teren byłej Jugosławii (1992-1995)
? UNGCI - Irak (1995-1996)
? UNTAES - Chorwacja (1996-1998)
? UNIPTF - Bośnia i Hercegowina (1996-2002)
? UNMOT - Tadżykistan (1998-2000)

2) OBWE
? Chorwacja (1998-2001)

3) Unii Zachodnioeuropejskiej
? MAPE - Albania (1997-2001)

Dotychczas w operacjach NZ na terenach b. Jugosławii, w Iraku oraz w Tadżykistanie uczestniczyło łącznie 1.170 policjantów, w tym 18 kobiet. Podczas pełnienia służby w misjach pokojowych śmierć poniosło 4 polskich policjantów, natomiast 18 było rannych.

Współczesność

Obecnie służbę poza granicami kraju polscy policjanci pełnią pod auspicjami:

1) Organizacji Narodów Zjednoczonych:
? w Kosowie - UNMIK - od 1999 r. - w skład kontyngentu wchodzi (szczegółowe informacje):
- Jednostka Specjalna Policji (115 policjantów)
- eksperci (9 policjantów ? od końca maja br. 8policjantów)
? w Gruzji UNOMIG od 2003 r. w skład kontyngentu wchodzi 2 ekspertów.
? w Liberii UNMIL od 2004 r. kontyngent składa się z 3 ekspertów (szczegółowe informacje).

2) Unii Europejskiej:
? w Bośni i Hercegowinie EUPM od stycznia 2003 r. w skład kontyngentu wchodziło 12 ekspertów; aktualnie ? od 14 maja 2006 r. reprezentuje polską Policję 7 oficerów.
? w Sudanie od września 2004 r. w skład kontyngentu wchodzi 1 ekspert.

REGULACJE PRAWNE KONTYNGENTÓW POLICYJNYCH

Ogólne:
- Ustawa o Policji z 06.04.1990 r. - Rozdział 10a (z póź zm.) oraz akty wykonawcze do ustawy m.in. Rozporządzenie RM z 05.11.2002 r. w spr. należności pieniężnych otrzymywanych przez policjantów delegowanych do pełnienia służby poza granicami państwa w kontyngencie policyjnym, Rozporządzenie RM z 20.11.2002 r. w sprawie uprawnień i obowiązków policjantów delegowanych do pełnienia służby poza granicami państwa.

Dotyczące kontyngentu w Kosowie:
- Uchwała Nr 267/2004 Rady Ministrów z dnia 23 listopada 2004 r.,
- odpowiednie polskie przepisy wykonawcze, a także regulacje ONZ dot. pełnienia służby przez policjantów w misji UNMIK.

/za KGP/